BİTLİS KENTSEL TASARIM FİKİR PROJESİ

30.07.2021

Bitlis

DOĞU ANADOLU KALKINMA AJANSI

BİTLİS KENTSEL TASARIM FİKİR PROJESİ

Tayfun Yüksek / mimar

---

Bitlis eski kent merkezi ve yeni kent gelişme yönü incelendiğinde, birbirine paralel olan “Bitlis Çayı ve Vadisi” ile ana ulaşım arterleri hattı boyunca ve bu hatta eklemlenen eski kent merkezinde Kömüs, yeni kent gelişme yönünde Rahva gibi düzlüklerde yapılaşma görülmektedir. Bu anlamda eski ve yeni kent, bahsettiğimiz ana hatta eklemlenen fonksiyon, donatı ve yerleşim alanları şeklinde bir yapı göstermektedir.
Bitlis Kentsel Tasarım Fikir Projesi, kentin bu coğrafi yapısı ile uyumlu, ve bu kentsel kimliği güçlendirecek şekilde şekillenmiştir. “Bitlis Çayı ve Vadisi” eski ve yeni kenti birbirine bağlayan, aynı zamanda da tüm bu yapıları destekleyen renklendiren bir aktif yeşil omurga olarak ele alınmıştır.
Özellikle iki ana arter ulaşım hattının kesişim noktasından eski çarşı merkezine kadar olan kısım; rekreasyon ve aktivite alanları, yürüyüş rotaları, alternatif spor aktiviteleri (paintball, at binme vb), dinlenme alanları gibi öğeler kullanılarak sürdürülebilir bir kullanıma ve doğal turizme katkı yapacak bir kentsel öğe biçiminde kurgulanmıştır. Bununla birlikte, 1/1000 Ölçekli imar planında park, mesire yeri ve rekreasyon alanı olarak tanımlanan alanda tasarlanan “Kent Ormanı” projesi ve halihazırda bulunan Ticaret Merkezi ile doğrudan ilişki kurarak, bunları taşıyan-güçlendiren-zenginleştiren bir aktif yeşil omurga tasarlanmıştır. Selahattin Eyyubi Caddesi, özellikle Ticaret Merkezi, Hükümet Konağı, Bitlis Belediyesi fonksiyonlarının ard arda sıralandığı hat “Ticaret-Hizmet Aksı” olarak ele alınmış, yeni yapılacak AVM burada öngörülerek bu aks güçlendirilmiştir. Böylelikle aktif yeşil omurga olarak “Bitlis Çayı ve Vadisi”, “Ticaret-Hizmet Aksı” ve “Kent Ormanı” birini besleyecek, kullanım olanaklarını zenginleştirecek, cazibe oluşturacak şekilde bütüncül olarak tasarlanmıştır.

Eski kent merkezi, derin tarihi ve sahip olduğu Selçuklu eserleri ile bugün dahi açık hava müzesi olma özelliğini sürdürmektedir. Ancak bu özelliğini gölgeleyen, sağlıksız ve niteliksiz yapıların temizlenerek, “Eski Çarşı ve Yakın Çevresi”nin sahip olduğu tarihi ve coğrafi değerler olarak Bitlis Kalesi, Ulu Camii ve Şerefiye Külliyesi gibi daha birçok Selçuklu eseri, tescilli konut yapı yoğunluğu ve çarşı içinden geçen Bitlis Çayı öğelerinin öne çıkarılacağı, kentin yeniden özgün kimliğine kavuşacağı bir tasarım çalışması için taslak rapor hazırlanması öngörülmüştür. Bu rapor ile birlikte, 20.4.2020 tarihli ve 2448 sayılı Cumhurbaşkanı kararı ile riskli alan ilan edilen bölgedeki yapıların yıkım işlemi sırasında, mevcut ve yıkım sırasında ortaya çıkması muhtemel olan tarihi yapılar, envanter no, eski fotoğraf ve belgelerle ortaya konmuştur.

Eski çarşının hemen yakınında, tarihi kent merkezinde bulunan eski ilçe otogarı alanı, hemen karşısındaki tescilli konut yapı yoğunluğu, Bitlis Çayı’nın yanında bulunması, iki ana arter ulaşım aksından birinin üzerinde, tarihi kent merkezinin içinde ve kentin güney girişi özelliğinde olması gibi nitelikleri göz önünde bulundurularak, açık alan ağırlıklı bir seyir terası olarak kurgulanmıştır. Tasarlanan “Bitlis Park”; peyzaj öğeleri, turist info-satış-sergi binası ve bir kafe-restoran ile desteklenmiş, bir buluşma ve tarihi kent seyir noktasıdır.

Bitlis il merkezi ve Tatvan ilçesi için ortak bir şehirlerarası otobüs terminali, fonksiyon ve iklim verileri göz önünde bulundurularak bir “Ulaşım Merkezi” olarak tasarlanmıştır. 1/1000 Ölçekli İmar Planında “Otogar Alanı” olarak belirlenen alanda, Bitlis-Tatvan ve Bitlis-Muş yollarının kesişim noktasındadır. Bölge iklimi ve özellikle alanın bulunduğu Rahva bölgesinin yağış koşulları tasarımın temel çıkış noktasını oluşturmuştur.

Yeni ve çağdaş, cadde-alışveriş-yeme-içme-buluşma mekanları, kamusal alanları planlanmış bir yeni kent yerleşim tipi eksiğine karşın, eski kent merkezinden görece uzakta kalan ve yeni kent gelişim yönünde bulunan bir konut gelişme bölgesi “Yüksek Katlı Konut Bölgesi” olarak seçilmiştir. Alanın iki ana arterden (özellikle çevre yolundan) besleniyor olması, Bitlis Çayının bir taraftan çevreleyerek kent kimliği ile bağlılık göstermesi ve doğal sınır oluşturması, Rahva düzlüğünde buluması gibi özellikleri, alan seçiminde etkili olmuştur. 1/1000 Ölçekli İmar Planına en az müdahale ile, yoğunluk önerisinde bulunulmuş, alışveriş-yeme-içme-buluşma mekanlarını karşılayacak bir “cadde” oluşturulmuş, çevre yolu ile bitişik adalarda yüksek yapılar yerleştirilerek buradan Bitlis Çayı bitişiğindeki adalara doğru yüksekliğin azaldığı bir yapılaşma öngörülmüştür.

Eski kent merkezinin de içinden geçen ve iki ana arter ulaşım aksından biri olan Selahattin Eyyubi Caddesi ve devamında, eski ve yeni kent yerleşimini birbirine bağlayacak bir “Bisiklet ve Alternatif Ulaşım” aksı oluşturulmuştur. Bu aks aynı zamanda mevcut ve proje öğelerini bağlamakta, tüm bu bağlantılarda alternatif ulaşım ve gezi rotaları barındırmaktadır. Tüm güzergah boyunca, mevcut ve planlanan yol genişlikleri incelenmiş, imkan ve ihtiyaçlar çerçevesinde optimum çözüm ortaya konmaya çalışılmıştır.

Halihazırda Çirtkaya Kayak Merkezi, Bitlis Rahva Kayak Merkezi, Bitlis Tatvan Kayak Merkezi, Bitlis Ahlat Serinbayır Kayak Merkezi bulunan ilin iklimi ve yağış verileri, kış turizmi açısından bölgeyi oldukça elverişli kılmaktadır. Elverişli konumu, tarihi El Aman Han ile doğrudan ilişkisi ve 1/1000 Ölçekli İmar Planında tarihi han ve çevresinin “günübirlik tesis alanı” alanı olarak belirlenmiş olması sebebiyle Bitlis Rahva “Kayak Merkezi” çalışma için seçilerek, tarihi değerlerin ön plana çıktığı, tarihi han, günübirlik tesis, kayak merkezi ilişkilerinin bu değerler çerçevesinde düzenlendiği, en az müdahale ile ihtiyaçları karşılayan bir tasarım ortaya konmuştur.

Sonuç olarak çözüm önerileri, birbirleri ve kentle ilişkileri kısa olarak yukarıda belirtilen dokuz ayrı proje başlığı olarak ortaya çıkmıştır:

● 01_Bitlis Park
● 02_Eski Çarşı ve Yakın Çevresi
● 03_Bitlis Çayı Peyzaj – Aktivite
● 04_Kent Ormanı
● 05_Yüksek Katlı Konut Bölgesi
● 06_Ulaşım Merkezi
● 07_Yaya, Bisiklet ve Alternatif Ulaşım
● 08_Kayak Merkezi
● 09_Ticaret ve Hizmet Aksı